Η Αττική, με τη γεωγραφική της θέση και το ιδιαίτερο φυσικό της περιβάλλον, αντιμετωπίζει σημαντικούς κινδύνους από φυσικές καταστροφές, κυρίως πυρκαγιές και πλημμύρες.
γράφει η Έφη Γιοβάνου…
Το πρόγραμμα πολιτικής προστασίας και πυροπροστασίας της Αττικής αναπτύσσεται με σκοπό την πρόληψη, την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση των καταστροφών αυτών. Η πολιτική προστασία στην Ελλάδα γενικά, και στην Αττική ειδικότερα, έχει αναμορφωθεί τα τελευταία χρόνια με σκοπό να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες προκλήσεις που θέτουν οι κλιματικές αλλαγές και η ανθρώπινη δραστηριότητα.
Το Γενικό Σχέδιο Πολιτικής Προστασίας, που είναι γνωστό ως “Ξενοκράτης”, είναι το κεντρικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση των καταστροφών. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι η πρόληψη και η μείωση των συνεπειών των φυσικών καταστροφών, όπως οι πυρκαγιές και οι πλημμύρες, μέσω της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών, των τοπικών κοινοτήτων και των πολιτών.
Το πρόγραμμα πυροπροστασίας της Αττικής περιλαμβάνει μια σειρά από μέτρα και δράσεις, που επικεντρώνονται στην πρόληψη των πυρκαγιών, την έγκαιρη επέμβαση, καθώς και τη μείωση των συνεπειών μετά από μια καταστροφή. Οι ενέργειες που περιλαμβάνονται είναι:
- Δημιουργία αντιπυρικών ζωνών γύρω από δασικές περιοχές.
- Καθαρισμός δασών από εύφλεκτα υλικά και ξηρή βλάστηση.
- Ενίσχυση της πυροσβεστικής δύναμης με τη χρήση εναέριων και επίγειων μέσων.
- Προληπτικοί έλεγχοι σε περιοχές υψηλού κινδύνου.
Στην Αττική, το πρόγραμμα αυτό υποστηρίζεται από τις τοπικές αυτοδιοικήσεις, τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας και άλλους φορείς, όπως η Πυροσβεστική Υπηρεσία, οι Δήμοι και οι Εθελοντικές Ομάδες Πολιτικής Προστασίας.
Καταστροφικές Πυρκαγιές στην Αττική από τη Δεκαετία του 1980 μέχρι Σήμερα
Η Αττική έχει υποστεί πολλές καταστροφικές πυρκαγιές από τη δεκαετία του 1980 έως σήμερα. Οι πυρκαγιές αυτές δεν έχουν μόνο προκαλέσει μεγάλες καταστροφές στη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής, αλλά και σε ανθρώπινες ζωές και περιουσίες.
- Πυρκαγιές της Δεκαετίας του 1980 και 1990: Η δεκαετία του 1980 και 1990 χαρακτηρίστηκε από πολλές πυρκαγιές σε περιαστικές και δασικές περιοχές της Αττικής, με χαρακτηριστική την καταστροφή στο Όρος Πεντέλη το 1995. Αυτές οι φωτιές κατέστρεψαν χιλιάδες στρέμματα δασικής έκτασης, κυρίως γύρω από τον αστικό ιστό, θέτοντας σημαντικά ερωτήματα για την ασφάλεια των δασών και την ανάγκη προστασίας τους.
- Πυρκαγιά του 2007: Το 2007 υπήρξε μια από τις πιο δύσκολες χρονιές για την Αττική και ολόκληρη την Ελλάδα. Η πυρκαγιά που ξέσπασε στην περιοχή της Πάρνηθας ήταν από τις μεγαλύτερες που έχουν καταγραφεί, καταστρέφοντας περίπου 40.000 στρέμματα δασικής έκτασης. Η φωτιά προκάλεσε σημαντική περιβαλλοντική καταστροφή στο Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας, ο οποίος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους της Αττικής. Η απώλεια της βλάστησης στην περιοχή είχε άμεσες επιπτώσεις στο μικροκλίμα της Αττικής και οδήγησε σε αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών τα επόμενα χρόνια.
- Πυρκαγιά στο Μάτι το 2018: Η καταστροφική πυρκαγιά στο Μάτι το καλοκαίρ του 2018 ήταν μια από τις χειρότερες τραγωδίες στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Η φωτιά προκάλεσε τον θάνατο 102 ανθρώπων, ενώ κατέστρεψε πλήρως την περιοχή Μάτι, στον Δήμο Ραφήνας-Πικερμίου, και τις γύρω περιοχές. Η πυρκαγιά αναδείχθηκε ως σημείο καμπής για τις πολιτικές προστασίας και διαχείρισης κρίσεων, καθώς η έλλειψη συντονισμού μεταξύ των αρχών και τα λάθη κατά τη διαχείριση της κρίσης είχαν δραματικά αποτελέσματα. Η τραγωδία του Ματιού οδήγησε σε σημαντικές αναθεωρήσεις των πρωτοκόλλων πολιτικής προστασίας, με νέα μέτρα για την καλύτερη οργάνωση των πυροσβεστικών δυνάμεων και την ταχύτερη εκκένωση των περιοχών που βρίσκονται σε κίνδυνο.
- Πυρκαγιές του 2021: Το καλοκαίρι του 2021, η Αττική βίωσε μια σειρά από πυρκαγιές, με την πιο καταστροφική να σημειώνεται στην περιοχή της Βαρυμπόμπης και των γύρω περιοχών. Οι πυρκαγιές του 2021 κατέκαψαν μεγάλες δασικές εκτάσεις στην Πάρνηθα και στον Διόνυσο, ενώ οι φλόγες πλησίασαν επικίνδυνα τους οικισμούς. Οι πυρκαγιές αυτές τόνισαν την ανάγκη για την ενίσχυση των πυροσβεστικών δυνάμεων και την καλύτερη οργάνωση των πολιτών σε περιόδους κρίσης.
Καμένες Περιοχές της Αττικής που Καταπατήθηκαν
Δυστυχώς, ένα από τα μεγάλα προβλήματα που ακολουθούν τις καταστροφικές πυρκαγιές στην Αττική είναι η καταπάτηση των καμένων εκτάσεων και η παράνομη δόμηση. Αυτό το φαινόμενο εντείνεται μετά από μεγάλες πυρκαγιές, καθώς ορισμένοι εκμεταλλεύονται την καταστροφή των δασών για να επεκτείνουν αυθαίρετα την οικιστική ανάπτυξη.
- Πάρνηθα: Μετά την πυρκαγιά του 2007 στην Πάρνηθα, υπήρξαν καταγγελίες για καταπάτηση καμένων εκτάσεων και απόπειρες παράνομης δόμησης σε δασικές περιοχές. Η έντονη αστική πίεση που ασκείται σε περιοχές γύρω από την Πάρνηθα οδηγεί συχνά σε παρόμοια φαινόμενα.
- Πεντέλη: Η Πεντέλη, που επλήγη από πυρκαγιές τόσο στη δεκαετία του 1990 όσο και τα τελευταία χρόνια, έχει επίσης αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα με καταπατήσεις. Μετά από κάθε πυρκαγιά, σημειώνονται απόπειρες αυθαίρετης δόμησης στις καμένες δασικές εκτάσεις, ιδιαίτερα γύρω από τις περιοχές που βρίσκονται κοντά σε οικισμούς.
Το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, καθώς οδηγεί σε απώλεια δασικών εκτάσεων, μειώνοντας την ικανότητα των περιοχών να ανακάμψουν φυσικά μετά από μια πυρκαγιά. Επιπλέον, η αυθαίρετη δόμηση αυξάνει τον κίνδυνο πλημμυρών και άλλων φυσικών καταστροφών, καθώς διαταράσσει το οικοσύστημα.
Μέτρα της Πολιτείας για την Πυροπροστασία
Η πολιτεία έχει λάβει διάφορα μέτρα για την πυροπροστασία και την πολιτική προστασία της Αττικής μετά από τις μεγάλες πυρκαγιές των τελευταίων δεκαετιών. Αυτά τα μέτρα περιλαμβάνουν:
- Ενίσχυση των δασικών υπηρεσιών και της πυροσβεστικής: Οι δασικές υπηρεσίες και η Πυροσβεστική Υπηρεσία έχουν ενισχυθεί με επιπλέον προσωπικό και εξοπλισμό, ενώ έχουν γίνει σημαντικές επενδύσεις σε εναέρια μέσα πυρόσβεσης, όπως πυροσβεστικά αεροσκάφη και ελικόπτερα.
- Συνεργασία με εθελοντικές ομάδες: Η πολιτεία συνεργάζεται στενά με εθελοντικές ομάδες πυροπροστασίας, που έχουν εκπαιδευτεί ειδικά για την αντιμετώπιση πυρκαγιών. Οι ομάδες αυτές λειτουργούν ως συμπληρωματική δύναμη, ιδίως σε απομακρυσμένες ή δύσβατες περιοχές.
- Ανάπτυξη σχεδίων εκκένωσης: Μετά την τραγωδία στο Μάτι το 2018, αναπτύχθηκαν νέα σχέδια εκκένωσης για περιοχές υψηλού κινδύνου. Αυτά τα σχέδια έχουν σχεδιαστεί με βάση τον γεωγραφικό προσανατολισμό και τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.
- Ενίσχυση του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι της Αττικής έχουν αναλάβει ενεργό ρόλο στην πυροπροστασία των περιοχών τους, με πρωτοβουλίες όπως ο καθαρισμός δασικών περιοχών, η δημιουργία αντιπυρικών ζωνών και η ενημέρωση των πολιτών για την πυροπροστασία.
- Προγράμματα αναδάσωσης: Σε συνεργασία με περιβαλλοντικές οργανώσεις και τοπικές κοινότητες, η πολιτεία έχει ξεκινήσει προγράμματα αναδάσωσης στις καμένες περιοχές, με στόχο την αποκατάσταση της βλάστησης και τη μείωση του κινδύνου διάβρωσης του εδάφους.
Πρόγραμμα Πυροπροστασίας και Προστασίας από Πλημμύρες
Το βασικό πρόγραμμα της πολιτείας για την πυροπροστασία και την προστασία από πλημμύρες στην Αττική επικεντρώνεται στη συνδυασμένη εφαρμογή προληπτικών και αντιδραστικών μέτρων, έχει δε ως στόχο να ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο των φυσικών καταστροφών μέσω ενός συνδυασμού προληπτικών μέτρων, έγκαιρης αντίδρασης και αποκατάστασης των ζημιών.
Πυροπροστασία
- Πρόληψη: Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την ενίσχυση των αντιπυρικών ζωνών γύρω από δασικές περιοχές, την απομάκρυνση εύφλεκτων υλικών και τη συντήρηση του δασικού περιβάλλοντος. Υλοποιούνται προγράμματα καθαρισμού δασών και επιχορηγούνται δράσεις αναδάσωσης στις καμένες περιοχές. Η πολιτεία χρηματοδοτεί επίσης την αγορά σύγχρονου εξοπλισμού και την ενίσχυση των πυροσβεστικών δυνάμεων με εναέρια μέσα, όπως αεροσκάφη και ελικόπτερα.
- Εκπαίδευση και Συντονισμός: Διοργανώνονται εκπαιδευτικά προγράμματα για το προσωπικό των δασικών υπηρεσιών και της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, καθώς και συνεργασίες με εθελοντικές ομάδες για την ενίσχυση των αντιπυρικών δράσεων. Η ανάπτυξη σχεδίων εκκένωσης για περιοχές υψηλού κινδύνου και η ενίσχυση της επικοινωνίας και του συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων φορέων είναι επίσης κρίσιμες ενέργειες.
Προστασία από Πλημμύρες
- Αντιπλημμυρικά Έργα: Η πολιτεία υλοποιεί έργα υποδομής για την κατασκευή και αναβάθμιση αντιπλημμυρικών υποδομών, όπως φράγματα, τεχνητές λίμνες, και αναχώματα. Αυτά τα έργα στοχεύουν στην αποτελεσματική διαχείριση των επιφανειακών υδάτων και την πρόληψη των πλημμυρών.
- Σχεδιασμός και Ανάλυση Κινδύνου: Πραγματοποιούνται μελέτες για την ανάλυση των περιοχών κινδύνου και την ανάπτυξη στρατηγικών για την έγκαιρη προειδοποίηση και αντίδραση. Υλοποιούνται επίσης σχέδια για τη βελτίωση της απορροής υδάτων και την αποκατάσταση πληγείσων περιοχών.
Το πρόγραμμα ενσωματώνει τη συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση και τις κοινότητες, καθώς και την ευαισθητοποίηση των πολιτών για την προστασία από φυσικές καταστροφές.
